บัวเป็นไม้ที่เรียกว่าเก่าแก่ที่สุดในโลก อยู่ในกลุ่มของพืชโบราณที่ต่อมาแตกแยกออกเป็น 2 วงศ์  คือ บัวก้านแข็ง Nelumbonacea กับ บัวก้านอ่อน Nymphaenacea ที่เราๆ ท่านๆ รู้จักกันนั่นเอง ซึ่งบัวทั้ง 2 วงศ์ก็เกิดการผสมข้ามพันธุ์กันวุ่นวายภายในวงศ์ จนต้นบัวที่เห็นดอกกันอยู่นั้นเป็นบัวพันธุ์ผสมทั้งนั้น แปลว่า หากมีการผสมพันธุ์กันทั้งในต้นเดียวกันและต่างต้นกัน ลูกที่ออกมาจากเมล็ดนั้นจะเป็นอะไรก็ได้

จากที่เล่าให้ฟังข้างต้น จึงเป็นเรื่องสำคัญมากที่จะต้องจำแนกสายพันธุ์บัวให้ได้ เพราะเวลาที่เราปลูกแล้ว หากเก็บดอกที่ติดเมล็ดไม่ทันจะทำให้เมล็ดที่ผสมและแก่แล้วงอกขึ้นเป็นต้นอ่อน เมื่อแก่และออกดอกแล้วกลายเป็นพันธุ์อะไรก็ไม่รู้ ก็จะเป็นปัญหาต่อไป เวลาที่ขาย-โดยเฉพาะการส่งออก เพราะเวลาขายต้นพันธุ์บัว บางทีไม่มีดอกให้ผู้ซื้อเห็น แต่อาศัยการอ้างอิงเอาจากรูปภาพเท่านั้น ดังนั้นหากผู้ปลูกไม่สามารถจำแนกพันธุ์พืชได้อย่างง่ายๆ แล้วก็มีความเป็นไปได้สูงที่ผู้ขายจะขายผิดได้                        

         เนื่องจากที่บ้านเป็นแหล่งสะสมพันธุ์บัวมากว่า 35 ปี ทำให้มีโอกาสได้ศึกษาเปรียบเทียบกันได้หลาย ต้นพันธุ์ ก็เลยสามารถสรุปลักษณะที่จะใช้เป็นตัวบ่งชี้พันธุ์ของบัวประดับอย่างง่ายๆ เอาเฉพาะส่วนที่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่าตามสภาวะการเพาะปลูกปกติ โดยไม่ต้องกวนนักนิติวิทยาศาสตร์ชันสูตรDNA ได้ดังนี้

ดูจากใบ

จากลักษณะที่ดูได้ง่ายๆ ที่จะต่างกัน ได้แก่                                       

·        รูปทรง,ขอบใบ,ฐานใบ

·        สีของหน้าใบที่แตกต่างกัน

·        สีของหลังใบ

·        ลักษณะของก้านใบ (สี, มีขน, ไม่มีขน)

ดูจากดอก

·        รูปทรงและสีของดอกตูมที่กำลังจะเริ่มบาน

·        สีกลีบเลี้ยง, สีกลีบดอก, สีของเกสร

·        รูปทรงดอกบาน

·        จำนวนกลีบดอก 

4-20	ธรรมดา-ไม่ซ้อน		33-44	ซ้อนมาก
21-32	ซ้อน		45 กลีบขึ้นไป	ซ้อนมากพิเศษ

แนวคิดนี้ก็คือ คุณอาจไม่จำเป็นต้องจำให้ได้ทั้งหมด เพราะบัวทั่วโลกมีมากมายหลายร้อยพันธุ์ แต่วิธีการก็คือ ถ้าคุณมีต้นแม่พันธุ์ที่มีชื่อแน่นอนและแน่ใจว่าถูกต้อง  ก็ปลูกไว้เทียบพิจารณากับบัวที่ขยายพันธุ์ ก่อนนำต้นบัวออกมาส่งขาย เพียงเท่านี้ก็จะไม่เกิดปัญหาในการจำแนกพันธุ์บัวอีกต่อไป 
            ก่อนจากกันก็เลยจะยกตัวอย่างบัวคู่คล้ายของที่บ้าน 2 ชนิดประกอบบทความเพื่อความเข้าใจ ก็คือ บัวดอกสีม่วงเข้ม ที่ทางปางอุบล คัดเลือกไว้พร้อมกันในปี 2543 ม่วงธรรมนูญ และ ม่วงวิบูลย์ลักษณ์ ที่ถ้าเราดูแต่ดอกคงว่าคล้ายกันแต่จะเห็นข้อแตกต่างที่ก้านใบ และ หลังใบนะคะ